De mentale gezondheid onder jongeren neemt de laatste jaren af. Sinds corona was dit de landelijke trend, maar ook de laatste jaren blijft het cijfer dat jongeren aan hun mentale gezondheid geven, laag. Zorgwekkend, maar voor veel mensen een ver-van-je-bed-show. Hoe is het voor een moeder als je kind worstelt met het leven? Daarover ging ik in gesprek met Elisabeth van den Bos (39), moeder van drie dochters (14, 11, 6).
‘Ik ben een zorgmoeder’, is één van de eerste dingen de Elisabeth zegt. Pas sinds kort durft ze aan zichzelf toe te geven én hardop te zeggen dat ze een ‘zorgmoeder’ is. Een moeder die al een flinke tijd extra zorgen heeft om haar kinderen en daarmee extra zorg draagt. En dat helpt, om het hardop te zeggen. Om te erkennen dat het moederschap niet altijd makkelijk is. Dat is een wijsheid die Elisabeth al een aantal jaren aan andere moeders meegeeft als coach en nu zelf opnieuw mag toepassen, nu de zorgen rondom haar oudste dochter Olivia de laatste maanden zijn toegenomen.
Op jonge leeftijd ontwikkelde ze angst, door zorgen om haar zusje
Toen Olivia 6 jaar was gebeurde er van alles rondom haar jongere zusje. Zij was toen erg ziek en had een soort epileptische aanvallen. Deze aanvallen en de situaties waarin het gebeurde zorgden voor veel angst bij Olivia. Bijvoorbeeld angst bij het horen van ambulances. Ook koppelde ze gebeurtenissen aan elkaar; had zij ruzie gehad met haar zusje en had haar zusje daarna een aanval? Dan was zij, of hun ruzie, de oorzaak geweest. Dat viel haar zo zwaar dat ze er destijds EMDR voor heeft gehad, wat op dat moment voldoende hielp.
Dat bleek het begin van meerdere donkere periodes in Olivia’s nog jonge leven. Toen deed ze al af en toe uitspraken als ‘ik kan er beter niet zijn’, omdat ze anderen niet tot last wilde zijn. En vanaf het moment dat Olivia naar de brugklas ging, werd de donkerte groter en de zorgen bij haar ouders ook. Ze ging naar een middelbare school die bekend stond om ‘mogen zijn wie je bent’, maar daarvan heeft Olivia weinig gemerkt. Ze voelde zich meteen al anders met haar korte haar en korte broek en ze wilde graag leren. De norm op deze school bleek toch vooral te zijn ‘erbij horen’, zoals beginnende pubers dat als geen ander kunnen duidelijk maken. En Olivia voelde dat ze daar niet bij hoorde en dat lieten anderen ook aan haar merken, door haar te pesten.
Gepest veroorzaakt weinig vertrouwen in het leven
Wat het nog erger maakt is dat het pesten door de betrokken volwassenen van de school niet werd erkent, waardoor het vertrouwen dat Olivia in mensen en in het leven had enorm afnam. Ze kwam thuis te zitten en sprak in die tijd voor het eerst uit dat ze niet meer wilde leven. Een schok voor haar ouders, maar Elisabeth vertelt er nu gemakkelijk over. ‘Het is natuurlijk een zwaar onderwerp, maar we proberen het als gezin lichter te maken, dat helpt om het erover te kunnen blijven hebben’. Die openheid is ontzettend belangrijk. Ze vertelt dat ze er soms zelfs grapjes over maken met elkaar. Om de zorgen samen te kunnen blijven dragen heb je lucht en humor nodig.
Elisabeth vertelt dat Olivia zich soms geneigd voelt om dingen te doen die de drukte in haar hoofd laten stoppen, zoals een drukke weg over te steken als het niet kan, of om zichzelf te verwonden. Het lukt haar tot nu toe meestal om weerstand te bieden aan die neigingen, maar dat valt haar zwaar. Soms verwondt ze zichzelf, om alle pijn van binnen niet te hoeven voelen. Ook heeft ze paniekaanvallen die moeilijk te voorspellen zijn, haar stemming kan van het ene op het andere moment veranderen. Van je goed voelen naar ineens heel slecht, maar ook andersom.
Een masker opzetten hou je niet oneindig vol
Olivia is na het uitvallen in de eerste klas van de middelbare school op een andere school opnieuw begonnen. Een veel fijnere plek, waar ze zich ook echt beter op haar plek voelde. Ze startte op het gymnasium, wat driekwart van het schooljaar heel goed ging. Of eigenlijk; goed leek te gaan. Elisabeth vertelt dat Olivia behoorlijk streng is voor zichzelf en naar de buitenwereld toe een masker op kan zetten. Anderen zien niet aan haar wat er echt speelt. Dit gold waarschijnlijk ook voor het grootste deel van dit schooljaar. Maar een masker opzetten hou je niet oneindig vol.
In mei van het afgelopen jaar was er een feestweek op school waaraan Olivia op volle kracht had meegedaan. ’s Avonds ging ze tevreden naar bed, maar de volgende ochtend was het helemaal mis: lusteloos, moe, volledig uitgeput. Het lukte niet meer, alles was te veel. Op dat moment werd heel helder hoeveel moeite het haar kost om alles te doen wat ‘hoort’. Ook toen waren er suïcidale gedachtes bij Olivia en is er samen gekeken naar passende hulp. Eerder was er al een coach betrokken geweest bij het gezin, wat geholpen heeft, maar nu is er meer nodig.
Enorme wachtlijsten voor hulp zet het gezin in de wachtstand
Vanaf dat moment heeft het gezin maanden op een wachtlijst gestaan voor passende hulp. In deze tijd gaat het met Olivia niet beter. Er is hulp nodig, maar niet beschikbaar. Eind november 2025 werden de paniekaanvallen van Olivia steeds heftiger. Toen één van de aanvallen zes uur aanhield, besloten Elisabeth en haar man de huisartsenpost te bellen; het ging echt niet meer zo.
Ook als ouder lukt het na uren van paniekaanvallen niet meer om je geduld en kalmte te bewaren. Elisabeth vertelt over de frustratie die het geeft: ‘Ik kon het op dat moment niet meer aan, de situatie was niet veilig meer’. De opeenstapeling van paniekaanvallen, maar vooral de lange duur van de laatste, was de druppel voor het gezin om via de huisartsenpost hulp te zoeken. Gelukkig troffen ze op dat moment een huisarts die doorpakte en de crisisdienst belde met de boodschap: dit gezin moet gezien worden.
Op sollicitatiegesprek voor hulp
Na een volle ochtend op de crisisdienst werd duidelijk dat zij niet gespecialiseerd waren in jeugd, wat leidde tot een aantal onhandige opmerkingen in de richting van Olivia en hun conclusie: we zien niet zoveel spannends. Wel werd er gekeken of er eerder hulp kon worden ingezet. Elisabeth vertelt dat dit het gevoel geeft op een sollicitatiegesprek te zijn. Je moet als ouders zelf enorm benadrukken dat het echt heel erg is wat er speelt en dan is het maar afwachtend of de professionals dat ook vinden.
Gelukkig kon er op 1 december hulp worden gestart vanuit IBTJ (Intensieve Begeleiding Thuis Jeugd). Zes weken lang kwamen zij met twee personen twee keer per week bij het gezin thuis. Met elkaar is een signaleringsplan gemaakt met afspraken waaraan iedereen zich diende te houden. Er waren die zes weken korte lijnen met deze twee hulpverleners en ook hierin werd humor heel belangrijk, zoals dat het altijd al is in het gezin.
Er is geen snelle oplossing
En in januari kwam de hulp waarvoor ze zo lang op de wachtlijst hadden gestaan. Olivia kon eindelijk terecht bij de psychiater en psycholoog. Daar gaat ze nog altijd naar toe en daar wordt stapje voor stapje gezocht naar goede oplossingen, bijvoorbeeld ook medicatie. En waar dat in eerste instantie hoop geeft op een snelle oplossing, weet Elisabeth inmiddels beter. En snelle oplossing is er niet.
En dat inzicht geeft een andere kijk op de situatie van Olivia, maar ook op de rest van het leven. Er volgt meer acceptatie van dat het nu eenmaal anders loopt voor Olivia dan ze hadden verwacht of hadden kunnen voorzien. En langzamerhand zal ze steeds meer inzicht krijgen in zichzelf en haar ouders in haar. Ze mag in haar eigen tempo stappen zetten, dat hoeft niet op het tempo dat de buitenwereld van haar verwacht.
Kiezen voor onderwijs op afstand
Terug naar school is vanuit de maatschappij wat er verwacht wordt, maar daarin maken Elisabeth en haar man nu heel bewust een andere keuze. Anderen vinden die lastig, maar Olivia en de rest van het gezin hebben deze rust nodig. En vanuit die rust thuis kiezen ze nu voor onderwijs op afstand. Leren op haar eigen tempo. Ouders maken voor haar de keuze dat ze nu niet teruggaat naar school of moet starten op een nieuwe school.
School benoemd de angst dat juist thuisonderwijs er bij Olivia voor zou kunnen zorgen dat ze zichzelf te veel druk oplegt en dat dat kan leiden tot een nog grotere mentale belasting en het risico dat ze zichzelf van het leven beroofd. Maar haar ouders nemen hier heel bewust de verantwoordelijkheid voor. Zij hebben al lang geaccepteerd dat Olivia het leven niet (altijd) leuk en gemakkelijk vindt en dat naar school toe gaan haar hier niet bij gaat helpen.
Zij heeft iets anders nodig dan ik
Door de zorg voor haar dochter staat het bedrijf van Elisabeth nu op een laag pitje. Olivia heeft de rust en aanwezigheid van haar moeder nodig. Steeds meer blijkt dat Olivia het beste gedijt op duidelijkheid en structuur. Ze blijkt (zo hoor ik na de gesprekken met Elisabeth) vrouwelijk autisme heeft. Elisabeth zelf gaat juist goed op nieuwe dingen doen, op avontuur en spontaniteit. Haar dochter heeft dus totaal iets anders nodig dan zij zelf.
Dat frustreert. En dus maakt ze een lijstje. Een lijstje met dingen die ze ooit nog eens wil doen. Met haar gezin naar Tanzania bijvoorbeeld. Het land waar ze de eerste drie jaar van haar leven doorbracht. Maar ook in haar eentje een cappuccino drinken op een terras. En op dat lijstje staat ook iets dat ze samen met Olivia gaat doen: over 5 jaar in België op een terras genieten van wafels.
Mooi dat wij hierin onze kinderen kunnen begeleiden
Ik vraag Elisabeth ter afsluiting hoe ze kijkt naar alles wat ze op haar bordje krijgt in het opvoeden van haar dochters. Krijg je wat je kunt dragen? Dat lijkt vooral een heel hard iets om te zeggen, maar misschien zit er wel iets in, zegt Elisabeth. ‘Ik kan het slachtoffer zijn, maar ik kan het ook omdraaien: wat mooi dat wij hierin onze kinderen kunnen begeleiden’. Elisabeth heeft hierin iets te doen, gelooft ze. Iets groters. Het uitdragen van eerlijk ouderschap bijvoorbeeld.
Er zit iets groters in, een levensles die ze nu nog niet kan overzien, nu ze er nog middenin zitten. Iets dat ze te doorleven heeft en later kan inzetten. Want je mag eerlijk zijn over het ouderschap. Je mag het niet weten en je mag het zat zijn. Dat doet niets af aan hoeveel je van je kind houdt. Want dat doet ze.
Eindeloos, van alle drie haar prachtige dochters.
Reactie plaatsen
Reacties